Afbouwen benzodiazepines richtlijn

Het merendeel van de middelen ter bevordering van de nachtrust of ter kalmering valt onder de categorie benzodiazepinen. Het gebruik van dergelijke medicatie brengt een aanzienlijk gevaar voor verslaving met zich mee. Bij een langdurig traject ontstaat bovendien gewenning aan het middel. Hierdoor neemt de kracht van het preparaat gestaag af, met als gevolg dat men grotere hoeveelheden moet consumeren om een identiek resultaat te verwezenlijken.

Verslaving kan zich eveneens manifesteren bij reguliere, beperkte doseringen. Dit fenomeen wordt dikwijls waargenomen bij senioren of individuen die langdurige medische ondersteuning genieten. Indien men abrupt stopt met benzodiazepinen, kunnen er onthoudingsverschijnselen de kop opsteken, zoals een terugval of een tijdelijke verergering van de oorspronkelijke symptomen waarvoor het middel initieel was aangewezen.

Dergelijke klachten stimuleren de hulpbehoevende vaak om de inname te verhogen, ondanks de toegenomen ernst van de neveneffecten. Wat is de prevalentie en wie wordt erdoor getroffen? In België zou naar verluidt tien procent van de bevolking over een langere periode benzodiazepinen in een standaarddosis gebruiken. Men schat dat de helft hiervan ongewild verslaafd is geraakt. De omvangrijkste groep langdurige gebruikers bestaat enerzijds uit zelfstandig wonende bejaarden, voornamelijk vrouwen die deze middelen benutten voor de slaapkwaliteit, en anderzijds uit bewoners van woonzorgcentra en psychiatrische patiënten.

Een beperkt aantal gebruikers van benzodiazepinen verhoogt op eigen houtje stelselmatig de dosering. Om aan nieuwe recepten te komen, consulteren zij frequent uiteenlopende medici en zorginstellingen. Een derde categorie die gestaag in omvang toeneemt, betreft personen die benzodiazepinen recreatief als verdovend middel hanteren. In de westerse samenleving gaat het om ongeveer drie tot vier op de duizend individuen.

Vaak is er sprake van gecombineerd middelengebruik. De hoeveelheden die zij consumeren, zijn doorgaans extreem hoog. Op welke wijze is dit herkenbaar? Hoe stelt een geneesheer de diagnose? Uw arts zal u ondervragen over de tijdsduur en de hoeveelheden van uw gebruik. Hij zal verifiëren of u nog andere substanties gebruikt die het centraal zenuwstelsel beïnvloeden en informeren naar de aanwezigheid van afkickverschijnselen.

Tevens zal hij informeren naar uw voorgeschiedenis betreffende verslavingen aan andere middelen: welke substanties dit waren, de frequentie van eventuele terugvallen, of het u is gelukt definitief te staken en de totale duur van die abstinentie. Tot slot zal hij navraag doen naar alle zorgverleners die u eerder hebben bijgestaan of die u de medicatie hebben voorgeschreven.

Het is immers cruciaal dat de begeleiding bij afhankelijkheid door één enkele arts gecoördineerd wordt. Men zal u doorverwijzen naar een expert, een gespecialiseerde instantie of een kliniek voor opname indien: er sprake is van een bijkomende psychische stoornis die specifieke zorg behoeft; u zeer hoge doses hanteert; eerdere pogingen tot staking herhaaldelijk zijn mislukt; u gelijktijdig aan diverse middelen verslaafd bent, zoals medicijnen, illegale substanties of alcohol; u kampt met zware fysieke aandoeningen; u andere middelen benut die de hersenactiviteit dempen; of wanneer u in het verleden last heeft gehad van convulsies of neurologische aandoeningen waarvoor benzodiazepinen als behandeling dienen.

Welke eigen stappen kunt u ondernemen? Houd u strikt aan de afgesproken hoeveelheid. Indien de voorgeschreven dosis niet langer effect sorteert, dient u niet bij verschillende dokters aan te kloppen voor extra medicatie, maar houdt u vast aan één vaste behandelaar. Geef bij hem aan dat de werking afneemt. Hij zal daarop een ander preparaat selecteren, een alternatieve therapie voorstellen of u naar een specialist sturen.

Leg direct bij de aanvang van het traject gezamenlijk een einddatum vast en bepaal de strategie voor de afbouw. Overleg tijdens het eerste consult over vervangende behandelingen, de potentiële bijwerkingen en de risico's van het medicijn. Blijf altijd transparant tegenover uw arts wat betreft uw consumptie van medicatie en alcohol. De combinatie van benzodiazepinen en alcohol kan een riskante interactie teweegbrengen.

Indien u verslaafd bent aan verboden middelen of deze incidenteel gebruikt, zoals cannabis, meld dit dan aan uw behandelaar. Neem nooit kalmerings- of slaapmiddelen aan die u worden aangeboden door kennissen, vrienden of familieleden. Als u een verleden heeft met middelenmisbruik of afhankelijkheid van medicijnen, alcohol of andere drugs, moet uw arts hiervan op de hoogte zijn.

Mocht uw arts een probleem met afhankelijkheid vermoeden of vaststellen, wees dan eerlijk en zet u volledig in voor het genezingsproces. Stop nooit abrupt en zonder toezicht met de inname van benzodiazepinen. De onthoudingssymptomen kunnen namelijk zeer heftig zijn, waaronder ernstige epileptische aanvallen. De afbouw van benzodiazepinen dient stapsgewijs te geschieden.

Welke rol speelt uw arts hierin? Preventie van verslaving. Bij de start van een behandeling met benzodiazepinen zal uw arts maatregelen treffen om afhankelijkheid te voorkomen: vanaf het eerste recept bespreekt hij met u de wijze en het tijdstip waarop de medicatie wordt beëindigd. Gebruik tegenover stopzetting: de balans tussen baten en lasten. Indien u kampt met stemmingsproblemen, kan de arts hiervoor specifieke medicatie voorschrijven.

Dit traject start enkele weken voordat de afbouw van de benzodiazepinen begint. Als u enkel verslaafd bent aan een reguliere dosis, zal de arts met u overleggen of een ontwenningskuur raadzaam is, dan wel of de inname tijdelijk wordt gecontinueerd. Samen bekijkt u de voor- en nadelen: in bepaalde situaties zijn alternatieve methoden onvoldoende om angstgevoelens of slaapproblemen te beheersen, terwijl benzodiazepinen bij langdurig gebruik juist schadelijk zijn door het risico op afhankelijkheid en tolerantie, wat de behoefte vergroot.

Behandelplan. Uw arts of specialist kan in samenspraak met u een schema opstellen voor de beëindiging van het medicijngebruik. Informatie-uitwisseling. De arts zal u vragen het behandelplan te ondertekenen voor akkoord. Tevens dient u schriftelijk toestemming te geven voor het opvragen van relevante medische gegevens bij al uw huidige en eerdere behandelaars.

Een afschrift van dit plan wordt gezonden naar alle voorgaande behandelaars, zodat zij geïnformeerd zijn over de afspraken en de verslavingsproblematiek. Deze eerdere behandelaars worden in een latere fase ook ingelicht over de progressie van de therapie. Indien noodzakelijk wordt bij plaatselijke apotheken een overzicht opgevraagd van de medicatie die u het afgelopen jaar heeft aangeschaft.

Gemaakte afspraken. Hij zal u tevens waarschuwen dat er gedurende de ontwenningsfase geen nieuwe recepten voor benzodiazepinen worden uitgeschreven, ook niet als u meldt dat voorschriften zijn kwijtgeraakt of gestolen. Uw arts zal u enkel behandelen voor onthoudingsverschijnselen wanneer dit medisch noodzakelijk is.

Hij kan u verzoeken een logboek bij te houden van uw medicijngebruik. Dit hulpmiddel ondersteunt u bij het identificeren van risicovolle momenten, zodat u deze kunt ontwijken of voorstijgen. Uw arts kan u tevens vragen een overeenkomst aan te gaan met één specifieke apotheek. Hierdoor kunt u uw medicatie uitsluitend bij die vestiging betrekken, mocht er twijfel bestaan over het slagen van de behandeling op een andere wijze.

Aanvankelijke dosis. Bij de start van het afbouwtraject wordt een beginhoeveelheid bepaald. Deze dosering moet toereikend zijn om afkickverschijnselen te onderdrukken en de slaap te faciliteren. De symptomen van onthouding worden gemonitord via de hartslag, bloeddruk, transpiratie en tremor. De startdosis wordt vervolgens gradueel verlaagd.

Indien de klachten verergeren, is het raadzaam het tempo van de afbouw te vertragen. Na het staken van kortwerkende benzodiazepinen kunnen ontwenningsverschijnselen al na één tot twee dagen optreden. Bij varianten met een lange werkingsduur manifesteren deze symptomen zich soms pas na veertien dagen. In bepaalde gevallen worden aanvullende medicijnen voorgeschreven.

Monitoring en controle. Tijdens het afbouwen van benzodiazepinen is het noodzakelijk dat u regelmatig uw arts bezoekt voor controle. Zo kan er tijdig worden bijgestuurd bij complicaties tijdens het stoppensproces. Een minder snel afbouwtempo biedt vaak uitkomst. Na een succesvolle ontwenning van benzodiazepinen blijft het van belang om nog enkele vervolgafspraken met uw arts te maken.

Hij evalueert dan de kans op terugval, controleert op eventuele psychiatrische symptomen en behandelt een herhaling van angst- of slaapklachten tijdig via andere wegen. Er zijn zelfhulpgroepen en praatgroepen beschikbaar voor personen met een benzodiazepineverslaving. Deze bieden ondersteuning zowel gedurende als na het beëindigen van het gebruik.

Succes wordt slechts bereikt bij één op de vier personen die kampen met meervoudig middelenmisbruik, ondanks een sterke stopwens. Individuen met ernstige persoonlijkheidsproblematiek ondervinden doorgaans meer hinder bij het stoppen met benzodiazepinen. Wenst u meer informatie?